فروشگاه اینترنتی پرواز 09128501125 / 02122691010

بومی گزینی در نظام آموزش عالی كشور با هدف ایجاد توازن بین عرضه و تقاضا مطرح و از سال 69 تاکنون به شکل های مختلف اجرا شده است. با این نوع گزینش بومی در برخی از رشته­ها و دانشگاه­ها امتیازات خاصی برای داوطلبان بومی آن رشته و دانشگاه در نظر گرفته می­شود.

به گزارش پرواز به نقل ازخبرگزاری مهر؛ سابقه گزینش بومی در نظام آموزش عالی ایران به سال 1365 برمی­گردد كه تا سال 1368 ادامه یافت. در آن سال­ها تمامی استان­های كشور (به جز تهران) به 8  ناحیه تقسیم شدند و بومی گزینی در سال­های ابتدایی اجرا تنها در قالب ناحیه ای مطرح بود. كلیه داوطلبانی كه محل اخذ مدرك دو سال آخر متوسطه آنان در یكی از این ناحیه­ها بود، بومی آن ناحیه محسوب می­شدند. كاردان فنی برق-الكترونیك در گروه علوم ریاضی و فنی، پرستاری و مامایی در گروه علوم تجربی و همه رشته­های دبیری در گروه علوم انسانی، برخی از رشته های بومی بود.

پژوهش­ها و بررسی­هایی سال­های 1365 تا 1369 انجام گرفت و اطلاعات ارسالی دانشگاه­ها و مراكز آموزش عالی به وزارت فرهنگ آموزش عالی وقت حاكی از این امر بود كه مشكلات اموزشی دانشگاه­ها از قبیل مشروطی، اخراجی و افت تحصیلی دانشجویان در آن سال­ها از یك سو و نداشتن یا نامناسب بودن خوابگاه­ها و عدم دسترسی به حداقل امكانات رفاهی لازم دانشجویان، فشار روانی پذیرفته شدن در مكانی دور از محل زندگی و خانواده و اثرات روانی و اجتماعی منفی ناشی از آن از سوی دیگر، با یكدیگر مربوط بوده و باعث افت تحصیلی دانشجویان شده است.

در سال 1369 با توجه به گسترش رشته‌های تحصیلی و ماهیت هر رشته و توسعه مراكز آموزش عالی در سطح كشور، طرحی در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید كه باعث تغییرات عمده در گزینش بومی شد.

از جمله این تغییرات این بود كه رشته­ها به چهار دسته رشته­های استانی، ناحیه­ای، قطبی و كشوری تقسیم شدند و ملاك تعیین بومی بودن، محل اخذ مدرك تحصیلی سه سال آخر دوره متوسطه برای داوطلبان بود. هر  چند طی سال­های بعد این طرح تغییرات بسیار جزئی داشت، ولی اصل گزینش بومی كنونی را می­توان از نتایج مصوبه مذكور دانست.

مهمترین اهداف بومی­گزینی:
1- كاهش مشكلات اقامتی و معیشتی دانشجویان و دانشگاه (نظیر مشكل كمبود خوابگاه، افت تحصیلی ناشی از دوری خانواده و مشكلات اقتصادی)؛

2- كاهش مهاجرت­های درون كشوری؛

3- گزینش بومی باعث خواهد شد تا داوطلبان هر ناحیه با امتیازات در نظر گرفته شده، بتوانند از امكان قبولی بیشتر، در رشته‌های واقع در استان بومی خود بهره‌مند شوند.

تعیین استان بومی
اولین مرحله در انجام گزینش بومی، تعیین استان بومی هر داوطلب است و برای تعیین استان بومی هر داوطلب، در صورتی كه محل اخذ مدرك تحصیلی سه سال آخر دوره متوسطه برای داوطلبان نظام قدیم و محل اخذ مدرك پیش دانشگاهی و دو سال آخر دبیرستان برای داوطلبان نظام جدید در یك استان باشد، داوطلب بومی آن استان تلقی می­شود، و در صورتی كه محل اخذ مدرك تحصیلی سه سال آخر داوطلبی در یك استان نباشد، استان محل تولد داوطلب به عنوان استان بومی وی در نظر گرفته می‌شود.

 

مثال

استان سال آخر تحصیلی: استان تهران استان بومی: استان یزد
استان دو سال آخر تحصیلی: استان خراسان رضوی
استان سه سال آخر تحصیلی: استان خراسان رضوی
استان تولد: استان یزد

 

داوطلبانی كه سه سال آخر محل تحصیل را در خارج از كشور گذرانده اند، استان محل تولد، استان بومی این گونه داوطلبان تلقی خواهد شد. داوطلبانی كه سه سال آخر محل تحصیل را خارج از كشور گذرانده اند و همچنین استان محل تولد ایشان نیز خارج از كشور بوده است، استان بومی این قبیل داوطلبان تهران خواهد بود. استان بومی فارغ التحصیلان دوره های كاردانی آموزشكده‌های فنی و حرفه ای بر اساس استان سه سال آخر تحصیل دوره آموزش متوسطه (سال اول،‌ دوم و سوم) تعیین می شود.

برای داوطلبان سهمیه ایثارگر و رزمنده، گزینش بومی اعمال نمی­شود. ناحیه بومی و قطب بومی هر داوطلب با توجه به استان بومی وی و بر اساس جداول نواحی بومی و قطب­های بومی جداول مربوطه تعیین می‌شود.

گزینش بومی در دوره­های مختلف
1) دوره روزانه : در دوره روزانه با توجه به ماهیت رشته­ها و درصد پوشش آن در استان­های مختلف، گزینش بومی از نوع بومی­استانی، بومی­ناحیه­ای و بومی­قطبی ارائه می­شود. همچنین چنانچه رشته­ای در تعداد معدودی از دانشگاه­ها ارائه شود، گزینش بومی بر آن اعمال نمی­شود و نوع گزینش آن كشوری است. نوع گزینش رشته­ها در دوره روزانه در دفترچه راهنمای انتخاب رشته آزمون سراسری(دفترچه شماره 2) در ابتدای كد رشته­محل­ها ارائه می­شود.

دسته­بندی رشته­های تحصیلی بر حسب گزینش بومی
الف) رشته‌های استانی: رشته‌هایی هستند كه در اكثر استان­ها گسترش داشته و از نظر كاربردی نیز فارغ‌التحصیلان آن رشته­ها نیاز استان را تأمین می‌كنند.

ب) رشته‌های ناحیه‌ای: از مجموع چند استان مجاور یك ناحیه بومی تعیین می‌شود. رشته‌هایی ناحیه‌ای هستند كه در اكثر استان­ها وجود نداشته، ولی در چند استان مجاور كه به عنوان یك ناحیه تلقی می‌شوند موجود هستند.

جدول (الف) دسته‌ بندی‌ نواحی‌ بومی‌ كشور

نواحی‌ بومی‌ استان‎های‌ تابعه‌
ناحیه‌ یك‌ (1) تهران‌ ـ زنجان‌ ـ سمنان‌ ـ قزوین‌ ـ قم‌ ـ  مركزی – البرز.
ناحیه‌ دو (2) آذربایجان‌ شرقی‌ ـ آذربایجان‌ غربی‌ ـ اردبیل‌ .
ناحیه‌ سه‌ (3) اصفهان‌ ـ چهارمحال‌ و بختیاری‌ ـ یزد .
ناحیه‌ چهار (4) سیستان‌ و بلوچستان‌ ـ كرمان‌ .
ناحیه‌ پنج‌ (5) بوشهر ـ فارس‌ ـ كهكیلویه‌ و بویراحمد ـ   هرمزگان‌.
ناحیه‌ شش‌ (6) كردستان‌ ـ كرمانشاه‌ ـ همدان‌.
ناحیه‌ هفت‌ (7) ایلام‌ ـ خوزستان‌ ـ لرستان‌.
ناحیه‌ هشت‌ (8) خراسان رضوی ـ خراسان شمالی ـ خراسان  جنوبی.
ناحیه‌ نه‌ (9) گلستان‌ ـ گیلان‌ ـ مازندران‌.

 

ج) رشته‌های قطبی: از مجموع‌ چند ناحیه‌، یك‌ قطب‌ بومی ایجاد می­شود. رشته‌هایی قطبی هستند كه در اكثر نواحی وجود ندارند، ولی در چند ناحیه مجاور كه به عنوان یك قطب تلقی می‌شود، موجودند.

جدول (ب) دسته‌ بندی‌ قطبهای‌ بومی:

قطب‌های‌ بومی استان‎های‌ تابعه‌ ناحیه موجود در هر قطب
قطب‌ یك‌ (1) تهران ‌ـ زنجان ـ سمنان ـ قزوین‌ ـ قم ـ گلستان‌ ـ گیلان ـ مازندران‌ ـ البرز ـ مركزی . ناحیه (1) + ناحیه (9)
قطب‌ دو (2) خراسان جنوبی ـ خراسان‌ رضوی ـ خراسان‌ شمالی ـ سیستان‌ و بلوچستان‌ ـ كرمان‌. ناحیه (8) + ناحیه (4)
قطب‌ سه‌ (3) آذربایجان ‌شرقی‌ ـ آذربایجان‌ غربی‌ ـ اردبـیل ـ كردستان‌ ـ كرمانشاه ـ همدان‌. ناحیه (2) + ناحیه (6)
قطب‌ چهار (4) اصفهان‌ ـ ایلام‌ ـ چهارمحال‌ و بختیاری‌ ـ خوزستان‌ ـ لرستان‌ ـ یزد. ناحیه (3) + ناحیه (7)
قطب‌ پنج‌ (5) بوشهر ـ فارس‌ ـ كهكیلویه‌ و بویراحمد ـ هرمزگان‌. ناحیه (5)

د) رشته­های كشوری:  شامل رشته­هایی است كه در اكثر قطب­های كشور وجود ندارند و تنها در معدودی از دانشگاه­ها ارائه می­شوند؛ به عنوان نمونه، گزینش بومی برای تمامی رشته­های گروه آزمایشی هنر در دوره روزانه با توجه به ظرفیت بسیار كم آنها، در مقایسه با سایر گروه­ها، اعمال نمی­شود و در نتیجه نوع گزینش  آن كشوری است.

با توجه به مواردی كه عنوان شد، داوطلب برای آنكه بداند در دوره روزانه، بومی كدرشته­ای وجود دارد یا نه، باید:

– ابتدا به نوع گزینش رشته توجه کند (نوع گزینش رشته­ها در دفترچه راهنمای شماره 2 آزمون سراسری تحت عنوان جدول رشته­های تحصیلی ارائه شده است).

– استان بومی خود را كه با توجه به مطالب ارائه شده قبلی تعیین و در كارنامه داوطلب درج شده است در نظر بگیرد.

– اگر نوع گزینش بومی رشته، استانی است، داوطلب در این رشته فقط در دانشگاه­ها و مؤسسات آموزش عالی واقع در استان بومی خود،‌ بومی خواهد بود.

–  اگر نوع گزینش بومی رشته ناحیه­ای است، داوطلب در این رشته در دانشگاه­ها و مؤسسات آموزش عالی واقع در استان بومی خود و هم استان­های هم ناحیه با استان بومی خود،‌ بومی  محسوب خواهد شد.

–  اگر نوع گزینش بومی رشته قطبی­است، داوطلب در این رشته در دانشگاه­ها و مؤسسات آموزش عالی واقع در استان بومی خود و استان­های هم قطب با استان بومی خود،‌ بومی محسوب خواهد شد.

–  اگر نوع گزینش رشته كشوری است،‌گزینش بومی اعمال نخواهد شد.

تذكر مهم: اگر گزینش یك رشته محل بومی (استانی، قطبی یا ناحیه‌ای ) باشد، این نكته به این مفهوم نیست كه فقط داوطلبان بومی اجازه انتخاب آنها را دارند؛ بلكه شانس قبولی داوطلبان بومی در این رشته محل بیشتر از سایر داوطلبان غیر بومی است.

برای روشن­تر شدن موضوع،‌ مثالی از تأثیر گزینش بومی در افزایش یاكاهش شانس قبولی داوطلبان ارائه می­شود:

مثال1: فرض كنید كه داوطلبی در گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی، بومی استان یزد باشد و متقاضی رشته مهندسی معماری است. نوع گزینش رشته معماری ناحیه­ای است و با توجه به اینكه استان بومی داوطلب یزد است و یزد هم­ناحیه با استان­های اصفهان و چهارمحال بختیاری است (طبق جدول دسته­بندی نواحی كشور)، لذا این داوطلب در رشته مهندسی معماری، بومی استان خود و هم بومی استان­های اصفهان و چهارمحال بختیاری خواهد بود؛ ولی برای رشته مهندسی معماری دانشگاه زنجان، با توجه به اینكه استان زنجان هم ناحیه با استان یزد نیست، غیر بومی محسوب خواهد شد.

مثال2: فرض كنید كه داوطلبی در گروه آزمایشی هنر، بومی استان یزد است و متقاضی رشته صنایع دستی است. از آنجا كه نوع گزینش رشته مذكور كشوری است، لذا گزینش بومی برای این رشته اعمال نخواهد شد؛ پس انتخاب رشته صنایع دستی دانشگاه یزد نسبت به دانشگاه زنجان موجب افزایش قبولی داوطلب نخواهد بود و در این قبیل رشته ها وضعیت علمی هر یك از داوطلبان تعیین ­كننده خواهد بود.

میزان پذیرش بومی رشته­ها در دوره روزانه :
رشته­ها در دوره روزانه به دو دسته پرمتقاضی و كم‌متقاضی تقسیم می­شوند. پس از كسر 20 درصد سهمیه ایثارگران بقیه ظرفیت به صورت ذیل به سایر داوطلبان اختصاص می‌یابد:

میزان پذیرش بومی در رشته­های پرمتقاضی دوره روزانه، با توجه به اینكه نگاه  مهندسی در آنها كمتر است، تعدیل شده است.

این رشته­ها عبارتند از: رشته‌های مهندسی برق، مكانیك، مهندسی كامپیوتر، مهندسی عمران، مهندسی معماری و صنایع در گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی، رشته‌های پزشكی، دندانپزشكی، داروسازی و دامپزشكی در گروه آزمایشی علوم تجربی و رشته‌های حقوق، روان­شناسی و حسابداری در گروه آزمایشی علوم انسانی.

در این قبیل رشته­ها، حدود 60 درصد ظرفیت هر رشته محل به صورت گزینش بومی و حدود 40 درصد به صورت گزینش آزاد انجام می­شود.

در سایر رشته‌های آزمون سراسری، میزان پذیرش بومی در دوره روزانه حدود 80 درصد است و در حدود 20 درصد  دیگر گزینش به طور آزاد صورت خواهد پذیرفت .

اگر داوطلبی بومی كدرشته­ای نباشد به معنای عدم قبولی وی نیست؛ بلكه به این معناست كه از شانس كمتری نسبت به داوطلبان بومی برخوردار است.

داوطلبان باید به وضعیت علمی خود نیز توجه داشته باشند؛ به این معنا كه اگر برای كدرشته­ای بومی محسوب شوند، به معنای قبولی قطعی آنان نخواهد بود؛ مثلاً اگر داوطلبی بومی استان تهران یا یكی از استان­های واقع در ناحیه یك باشد و رتبه كشوری بالای 20000 در زیرگروه یك گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی كسب کرده باشد، بومی رشته مهندسی برق در دوره روزانه دانشگاه­های شهر تهران خواهد بود؛ ولی از آنجا كه رقابت در رشته مذكور بالاست،‌ شانس قبولی داوطلب مورد نظر در رشته مذكور در سطح تهران بسیار پایین خواهد بود.

تقدم در انتخاب رشته داوطلبان موجب افزایش شانس قبولی آنان نمی­شود؛ به عبارت دیگر، اگر داوطلبی با وضعیت علمی پایین­تر، كد رشته­ای را در انتخاب­های اولیه،‌ درج کند و داوطلبی دیگر با وضعیت علمی بالاتر همان كدرشته را در انتخاب­های آخر درج کند،‌ شانس قبولی داوطلب اول افزایش نخواهد یافت؛ بلكه كلیه داوطلبان، چه در انتخاب اول و چه در انتخاب آخر، بر اساس وضعیت علمی،‌ سهمیه و استان بومی و موارد دیگر كه در دفترچه راهنمای شماره 2 آزمون سراسری سال 1393‌ درج شده است،‌ گزینش خواهند شد.

1-2) دوره نوبت دوم (شبانه):
نوع گزینش بومی كلیه رشته محل‌های نوبت دوم از نوع استانی است و پس از كسر 20 درصد سهمیه ایثارگران، بقیه ظرفیت، یعنی حدود 80 درصد ظرفیت رشته‌های نوبت دوم ،به داوطلبان بومی هر استان تعلق خواهد گرفت و حدود 20 درصد به داوطلبان آزاد اختصاص می‌یابد.

2-2) دوره غیر انتفاعی:
كلیه رشته‌ محل‌های مؤسسات غیر انتفاعی به صورت بومی­ناحیه‌ای گزینش می‌شوند؛ بدین معنا كه حدود 80 درصد ظرفیت رشته­محل‌های این دوره به بومیان نواحی مربوط (پس از كسر 20 درصد سهمیه ایثارگران) و بقیه به داوطلبان آزاد اختصاص دارد.

3-2) دوره نیمه حضوری:
كلیه رشته‌ محل های نیمه حضوری استانی تلقی می‌شوند و حدود 80 درصد ظرفیت به داوطلبان بومی هر استان (پس از كسر 20 درصد سهمیه ایثارگران) و بقیه به داوطلبان آزاد اختصاص می‌یابد.

4-2) دوره مجازی و پردیس­های خودگردان:
كلیه رشته‌ محل‌های مجازی و پردیس­های دانشگاهی، كشوری تلقی می‌شوند و گزینش بومی در آنها اعمال نمی‌شود؛ لذا بقیه ظرفیت پس از كسر ظرفیت سهمیه ایثارگران (20 درصد) به نسبت تعداد داوطلبان هر یك از مناطق سه گانه (منطقه یك، دو و سه ) و خانواده شهدا در هر رشته محل اختصاص می‌یابد.

5-2) دوره پیام­نور:
كلیه رشته‌های دانشگاه پیام نور به صورت بومی شهرستان(حدود 70 درصد بومی شهرستان و حدود 30 درصد بقیه به شهرستان­های تحت پوشش مؤسسه پذیرنده) است. داوطلبان در زمان انتخاب رشته باید به این نكته توجه کنند كه كد رشته­محل­های پیام نور را با توجه به شهر اقامت یا تولد یا شهر یكی از سه سال آخر تحصیل از جدول مخصوص كه در پیوست دفترچه راهنمای انتخاب رشته(دفترچه شماره 2) ارائه شده است انتخاب کنند؛ در غیر این صورت، از گزینش نهایی در این قبیل رشته­ها حذف می­شوند.

گزینش در تمامی رشته محل‌ها اعم از متمركز و نیمه متمركز با توجه به دوره مربوط (روزانه، نوبت دوم(شبانه)، غیرانتفاعی، پیام نور، مجازی، پردیس­های دانشگاهی) بر اساس مطالب ارائه شده در این گزارش صورت می‌پذیرد.

در آزمون سراسری سال 1393 ، گزینش تمامی رشته محل‌های مربوط به پردیس­های دانشگاهی (مانند رشته محل‌های پردیس خودگردان دانشگاه‌های صنعتی شریف و امیركبیر در گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی) و پردیس‌های خودگردان دانشگاه‌های علوم پزشكی (شامل تمامی رشته‌های پزشكی، دندانپزشكی، داروسازی و … ) به صورت متمركز و بدون انجام مصاحبه یا آزمون علمی و ….  صورت می‌پذیرد و تنها ملاك‌های پذیرش، انجام گزینش به روش كشوری و نمره كل داوطلب در زیر گروه مربوط است.

تمامی داوطلبان استفاده كننده از سهمیه‌های ایثارگران، رزمندگان و خانواده شهدا برای پذیرش در هر رشته محل باید حد نصاب قبولی گزینش آزاد را كسب کنند. در تمامی رشته محل‌ها حد نصاب داوطلبان سهمیه رزمندگان 75 درصد گزینش آزاد، خانواده شهدا 80 درصد گزینش آزاد و داوطلبان سهمیه‌های ایثارگران در تمامی رشته محل‌ها (به جز رشته محل‌های وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی) 70 درصد گزینش آزاد و در تمامی رشته محل‌های مربوط به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی در گروه آزمایشی علوم تجربی 80 درصد گزینش آزاد است.

با توجه به تعداد محدود داوطلبان سهمیه‌های ایثارگران، رزمندگان و خانواده شهدا و وجود حد نصاب­های علمی مربوط به گزینش آزاد (بند 4 فوق) ، خالی مانده ظرفیت این گروه به داوطلبان آزاد (بدون توجه به سهمیه ) تعلق می‌گیرد و داوطلبان آزاد فارغ از هر نوع سهمیه و تنها بر اساس ملاك نمره كل نهایی بالاتر در زیر گروه مربوط پذیرش می­شوند.